صنعت پرورش اسبچه خزر

 

مقدمه:

اسبچه خزر نژادي است كه بصورت بومي در منطقه خزر زيست مي‌كند. اسبچه خزر يك اسب مينياتوري است كه نژاد خاص ايران مي‌باشد. زيستگاه اصلي اين نژاد اطراف روستاي ماسوله در استان گيلان است. در حال حاضر اسبچه خزر از بهشهر تا بندر انزلي در قسمت غرب درياي خزر پراكنده شده است . پرورش اسب در نواحي خزر بصورت آزاد و نيمه وحشي است و پرورش بصورت بسته و متمركز صورت نمي‌‌گيرد.

 

در سال 1345 اولين اسبچه خزر به ايالت ويرجيناي آمريكا صادر شد از آن سال بسياري از كشورها شروع به پرورش و صدور آن به ساير كشورها كرده‌اند بطوري كه شاهد سيل صادرات آن از استراليا و نيوزلند به آمريكا هستيم حتي انگلستان هم جزء صادركنندگان اين حيوانات محسوب مي‌شود . اميد است ما نيز با شناخت هرچه بيشتر اين نژاد و سرمايه‌‌گذاري هرچه بيشترروي آن جايگاه واقعي خود را در دنيا بدست آوريم. لذا در اين بررسي سعي گرديد تا با مطالعه و بررسي بيشتر گامي مؤثر در شناخت هرچه بيشتر اين نژاد ارزشمند برداشته شود. 

تاريخچه اسبچه خزر:

در مطالعات باستان شناسان، محققان سالها از وجود نقش يك اسب كوچك روي حجاري‌ها در ايران آگاه بودند. اما اين كه آيا مي‌توان اسبچه خزر كنوني را با اسب‌هاي مينياتوري قديمي يكسان دانست ، مطالعات باستان‌شناسي و روابط خوبي انجام شده است اگر اين ارتباط سه هزار ساله بطور كامل اثبات شود اين نژاد از تمام لحاظ منشاً جد تمام اسب‌هاي مدرن خونگرم امروزي است . از شواهد مربوط به ارتباط اسبچه خزربا اسب مينياتور هخامنش علاوه بر شكل سر، استخوان‌ها محكم و باريك ، سم كوچك و بيضوي و اندازه بدن مي‌توان به شبا هت شكل آنها به حجاري‌هاي باقيمانده از دوره هخامنشي نيز اشاره كرد . اينگونه مطالعات نشان‌دهنده اهميت اسبچه خزر و منحصر به فرد بودن اين نژاد مي‌باشد.

خصوصيات و ويژگي هاي ظاهري اسبچه خزر:

اسبچه خزر به لحاظ ظاهري، تناسب اندام يك اسب بزرگ را دارد. برخلاف بسياري از پوتي‌ها كه داراي دست و پاي كوتاه و تنه درشت مي‌باشند دقيقاً يك اسب مينياتوري است. از آنجا كه شباهت زياد با اسب نژاد عرب دارد بايد آن را كنار يك شاخص قرار داد، تا بتوان آن را تشخيص داد. اين نژاد داراي سر كوچك، چشم‌هاي درشت برجسته، پيشاني محدب و گوش‌هاي كوچك (حدود 11 سانتي متر) است. پوزه آنها معمولاً كوچك و داراي منخرين باز هستند. گردن آنها معمولاً قوس دار، باريك و داراي تناسبي مطلوب مي‌باشند.  يال و دم پرپشت و زيبا، كمر تا حدودي كشيده و بدن آنها تقريباً باريك است . اين اسب داراي پوست نازك و لطيف و يال دم پر پشت و بلند كه در حين حركت دم خود را به حالتي شبيه به اسب نژاد عرب حمل مي‌نمايد. اندام حركتي در عين ظرافت‌ داراي استخوان بندي بسيار قوي و محكمي مي‌باشد . داراي سم بسيار سفت و سخت و بيضي كه حتي در شرايط كار در مناطق سنگلاخ و سخت نياز به نعل ندارد . از نظر رنگ اين نژاد به رنگ سفيد، سياه، نيمه خاكستري، كرنگ (بدن با موهايي به رنگ قرمز دارچيني و يا شبيه رنگ چاي تا زرد پر رنگ پوشيده شده است) كهر همانند رنگ كرنگ مي‌باشد فقط يال، دم، دست و پا سياه مي‌باشد، سمند كه همانند رنگ طلايي است فقط موهاي يال، دم، قسمت‌هاي پائين دست و پا سياه است در اين نژاد تا كنون اسب ابلق (به اين معني كه پوست و موي به رنگ سفيد بصورت جزايري بسيار بزرگ روي بدن مشاهده گردد) ديده نشده است.

در ارزيابي بيومتريك اين اسبچه كه بر روي 67 رأس اسب انجام گرفت مقدار 46 پارامتر از اندام‌هاي ظاهري مورد ارزيابي قرار گرفت كه عمده ترين آن به قرار ذيل مي باشد.

قد (ارتفاع از جدوگاه) 25/3+27/117 سانتيمتر، طول قد 48/6+63/121 سانتيمتر، عمق سينه 3+12/59 سانتيمتر، دورسينه 51/5+41/134 سانتيمتر، طول گردن 45/1+9/43 سانتيمتر، طول جانبي سر 73/1+26/43 سانتيمتر، طول گوش 47/0+52/13 سانتيمتر، طول قلم اندام حركتي قدامي 37/1 +85/19 سانتيمتر، طول قلم اندام حركتي خلفي 26/1+78/23 سانتيمتر

در ارزيابي فوق سعي شده تا روش ساده و در عين حال مطمئني براي شناسايي و تفريق اسبچه خزر ابداع شود و يا به دست آوردن يك تعريف عددي دقيق، معياري مناسب براي ابعاد بدن اسبچه خزر ايجاد گردد. اين امر پژوهشگران و پرورش دهندگان اسبچه را قادر مي‌سازد تا با چند اندازه‌گيري ساده و مقايسه آن با جداول تهيه شده اسبچه‌هاي خزر خالص را شناسايي و تفكيك نمايند.

همچنين به منظور تعيين و تخمين وزن بدن اسبچه خزر (بعنوان يكي از ويژگيهاي اختصاصي اين نژاد در جهت تكميل شناسنامه آن) با استفاده از اندازه دور سينه يك بررسي روي 39 رأس (نريان و ماديان) انجام گرفت و در نتيجه ميانگين اندازه دورسينه آنها 41/134 سانتيمتر و ميانگين آنها 92/192 كيلوگرم بود ضمناً جهت تخمين وزن بدن فرمول 68/244 – L26/3= W ارائه گرديد كه در آن W (وزن بدن) به كيلوگرم و L (دورسينه) به سانتيمتر مي‌باشد در نتيجه بررسي كه روي ارزيابي بيومتري و همچنين تخمين وزن انجام پذيرفت مشخص گرديد كه در اين نژاد نريان‌ها كوتاه‌تر و سبك‌تر مي‌باشند.

خصوصيات كروموزومي اسبچه خزر:

فاكتورهاي تغيير شكل ظاهري (فتو تيپ) و ركوردها، بررسي و مطالعه نتايج و گروه‌ها خوني، مي‌تواند در مورد شناسايي نژاد بكار رود، كه البته صددرصد قابل اطمينان نمي‌باشد. در صورتي كه مطالعات كروموزومي يك كليد مهم در شناسايي گونه‌‌ها است و در شناسايي خانواده اسب‌ها (Equidae) نيز موثر بوده است . در گونه اسب E.preze walskii داراي 66 كروموزوم و E.caballus داراي 64 كروموزوم است. اين 64 كروموزوم طبيعي مربوط به E.caballus همراه با يك كروموزم آكروسنتريك در هر كاريو تايپ را گزارش كرده است. مطالعات سيتوژنيك جديد تر با تعداد بيشتر اسبچه خزر (17 رأس) در دانشگاه شيراز ـ ايران، نشانگر يك محتواي كروموزومي متناوب بود در اين مطالعه دريافتند كه بيش از 3/1 اسبچه‌هاي مورد مطالعه داراي كاريو تايپي با 65 كروموزوم و بقيه 17/11 داراي تعداد كروموزوم مربوط به E.caballus (64 كروموزوم) بودند.

تفاوت اساسي اسكلت اسبچه خزر با اسكلت ساير نژادها:

1ـ اسبچه خزر فاقد parietal crest  (ستيغ آهيانه‌اي) در جمجه خود مي باشد.

2ـ استخوان كتف در اسبچه خزر پهن‌تر از ساير نژادهاي ايراني است.

3‌ـ متاكارپ و متا تارس اسبچه خزر نسبت به قد حيوان بلندتر و باريك تر است.

4ـ شش مهره اوليه سينه‌اي داراي تيغه پشتي درازتر نسبت به ساير نژادهاي ديگر بوده و به خاطر همين اختلاف جدوگاه دراسبچه خزر بسيار پائين‌تر از كپل فرار مي‌گردد.

5ـ سم اسبچه خزر باريك و بيضي شكل و بيشتر شبيه به سم Equus Asinus مي‌باشد تا شبيه سم Equus caballus

رشد كره‌ها از تولد تا يكسالگي:

بعد از تولد كره‌ها سعي شده آنها تاسن 4 تا 6 ماهگي در كنار مادر باشند و بعد از آن از شير گرفته شوند و سپس هر ماه آنها را وزن مي‌كنند كه ميانگين وزن آنها تا يكسالگي به شرح زير مي‌باشد:

در يك ماهگي حدود 2 برابر وزن تولد، در سه ماهگي حدود 5/2 برابر وزن تولد، در شش ماهگي حدود 5/3 برابر وزن تولد، در يك سالگي حدود 5 برابر وزن تولد و تقريبا نصف وزن يك حيوان بالغ.

زيستگاه بومي اسبچه خزر:

 همانطور كه از نامش پيداست بومي منطقه خزر مي‌باشد پراكندگي فعلي اسبچه خزر از بهشهر از نزدكي دشت تركمن تا حدود بندر انزلي در غرب درياي مازندران مي‌باشد.

شناسايي و سوابق پرورش اسبچه خزر:

اين نژاد اسب براي اولين بار در سال 44ـ 1343 (1965 ميلادي) توسط خانم لوئيز فيروز و با انگيزه دستيابي به اسب‌هاي مناسب جهت آموزش سواركاري و سواري آزاد به كودكان و نوجوانان در اطراف شهرستان آمل بصورت تصادفي مورد شناسايي قرار گرفت. ايشان به واسطه داشتن تحصيلات در علوم دامي و آشنائي با انواع نژادهاي اسب به سرعت به ويژگي‌هاي منحصر به فرد و ارزش‌هاي خاص اين نژاد پي برد و براساس مطالعات و تحقيقات خود در طي مدت كوتاهي جوامع بين‌المللي پرورش اسب را مجاب به قبول اين نوع اسب كوچك ايراني بعنوان نژادي منحصر به فرد نمود.

توانمندي اسبچه خزر:

اين نژاد اسب يكي از با ارزش‌ترين انواع اسب‌هاي اصيل جهان بوده و عليرغم مدت كوتاهي كه از شناسايي و معرفي آن به جهانيان مي‌گذرد علاوه بر ارزش‌هاي ورزش و سواركاري بواسطه جايگاه ويژه‌اي كه در تاريخ تكاملي اسب دارد از نظر خلوص ژنتيكي و اصلاح نژادي مورد توجه زياد دست اندركاران و پژوهشگران قرار گرفته است از نظر رفتاري اسبي است بسيار باهوش و در عين حال مهربان و دوست‌داشتني، بسيار راغب به كار بوده و داراي روحيه عالي با نشاط و فرمانبرداري مي‌باشد بطوريكه حتي بچه‌ها نيز مي‌توانند نريان‌ها را سوار شده و بطور گروهي در يك ميدان سواركاري با هم باشند اين اسبچه‌ها ميتوانند قدم‌هاي خود را در چهارنعل سريع با يك اسب معمولي هماهنگ نگه دارند. توانايي پرش اسبچه‌ها در ارابه راني، مسابقات چوگان، سواري بچه‌ها، پرش مانع و مسابقات زيبايي اسب استفاده مي‌شد.

پراكنش جهاني اسبچه خزر و وضعيت كنوني اسبچه خزر:

گرچه حدود 40 سال از شناسايي و معرفي اين نژاد مي‌گذرد، در اين مدت توانسته جايگاه ويژه‌اي در عرصه جهاني پيدا كند و در حال حاضر تقاضاي فراواني جهت خريد اين اسبچه از طرف برخي كشورها وجود دارد كه خود دليلي بر ارزشمند بودن اين نژاد منحصر به فرد مي‌باشد. لازم به ذكر است كه گزارش‌هايي دال بر ورود اين اسبچه‌ها طي چند سال اخير به كانادا،برمودا،‌ ژاپن نيز وجود دارد تا كنون آمار كاملاً دقيق ثبت شده از اسبچه خزر در جهان به صورت مدون اعلام نگرديده است . ليكن به دليل وجود انجمن بين‌المللي اسبچه خزر در كشورهاي انگلستان، آمريكا، استرالياي جنوبي، نيوزلند و ايران آمار تعداد موجود به شرح زير مي‌باشد:

انگلستان: 432 رأس در 12 مركز پرورش

استرالياي جنوبي: 93 رأس در 5 مركز پرورش

استرالياتي غربي: 50 رأس در 7 مركز پرورش

نيوزلند: 28 رأس در 1 مركز پرورش

آمريكا: 270 رأس در 8 مركز پرورش

ايران 232 رأس

از كل اين مجموعه در جهان بيش از يكصد رأس از بين رفته‌اند و بيش از دويست رأس پير و غير قابل استفاده مي‌باشد از آمار كشورهايي نظير برمودا هيچ اطلاعي در دست نيست و چنين به نظر مي رسد كه در مجموع مي‌توان بر روي 350 رأس نريان و ماديان قابل توليد آمار مستندي ارائه داد كه در جهان مي‌توانند بعنوان اسبچه خزر قابل تكثير باشند.

منابع:

1ـ اوحدي نيا، ح، 1378، پرورش اسب و ورزش سواركاي، انتشارات علم و قلم

2ـ درداري، ش و مهربان، ج، 1379، اسبچه خزر، انتشارات پژوهشكده مردم شناسي

 

3ـ ميزبان، ج،1379، نخستين همايش اسب در فرهنگ ايران، انتشارات پژوهشكده مردم شناسي 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

حاضرین در سایت

ما 24 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم